اسید سیتریک آبدار یک ترکیب شیمیایی پرکاربرد و مهم در صنایع مختلف است که خواص بسیار زیادی را ارائه می دهد. اسید سیتریک یک ترکیب طبیعی مهم است که از اواخر قرن 18 شناخته شده است. شیمیدان پیشگام سوئدی-آلمانی، کارل ویلهلم شیله، آن را در سال 1784 از آب لیمو جدا کرد. از آن زمان در سایر مرکبات، آناناس و حتی بافت های حیوانی نیز یافت شده است.

این اسید یک ماده شیمیایی صنعتی مهم است که بیش از 2 میلیون تن در سال در سراسر جهان تولید و مصرف می شود. امروزه منبع اصلی این اسید از میوه نیست، بلکه از تخمیر قندهای خام (مانند ملاس و نشاسته ذرت) توسط یک قارچ معروف به نام Aspergillus niger است.

اسید سیتریک آبدار کاربردهای بی شماری در صنایع مختلف، از جمله صنایع غذایی و دارویی دارد. کاربردهای این اسید در صنایع غذایی شامل عامل اسیدی کننده و تنظیم pH، آنتی اکسیدان، عامل طعم دهنده و به عنوان نمک فلزی در مکمل های غذایی است. از این ترکیب شیمیایی در صنعت و کاربردهای خانگی به عنوان یک عامل کیلیت و بافر در بسیاری از محصولات پاک کننده و یک ماده اولیه برای سنتز استرهای سیترات، اسید ایتاکونیک، اسید استون دی کربوکسیلیک و سایر ترکیبات استفاده می شود.

خواص فیزیکی و شیمیایی اسید سیتریک آبدار

این اسید می تواند به شکل بی آب یا به صورت آبدار که حاوی یک مولکول آب برای هر مولکول اسید سیتریک است، وجود داشته باشد. شکل بی آب از آب گرم متبلور می شود، در حالی که مونوهیدرات زمانی تشکیل می شود که اسید سیتریک از آب سرد متبلور شود. مونوهیدرات را می توان با حرارت دادن آن در دمای بالای 74 درجه سانتی گراد به فرم بی آب تبدیل کرد.

از نظر شیمیایی، این اسید هنگامی که در دمای بالای 175 درجه سانتی گراد گرم می شود، از طریق از دست دادن دی اکسید کربن و آب تجزیه می شود.

روش تولید اسید سیتریک

در گذشته این اسید از مرکبات مانند لیمو استخراج می شد و به دلیل سختی شرایط تهیه بسیار گران قیمت بوده است. امروزه اسید سیتریک به روش صنعتی و به صورت عمده تولید می شود. در این روش تولید که امروز روش اصلی برای تولید اسید سیتریک است از قارچ های خاصی به نام Aspergillus niger استفاده می شود.

پس از تخمیر مواد قندی مانند ساکاروز توسط این قارچ ها، محلولی به دست می آید که با آهک (هیدروکسید کلسیم) ترکیب شده تا نمک سیترات کلسیم رسوب داده شود. در نهایت سیترات کلسیم با اسید سولفوریک مخلوط می شود تا اسید سیتریک آبدار تهیه شود. به طور متناوب، اسید سیتریک گاهی اوقات با استخراج با محلول هیدروکربنی پایه آلی تری لوریل آمین و سپس استخراج مجدد از محلول آلی توسط آب جدا می شود.

کاربردهای اسید سیتریک آبدار

این ترکیب شیمیایی در صنایع غذایی بسیار کاربرد دارد. بیشترین میزان استفاده از این اسید در جهان به عنوان تقویت کننده طعم در نوشیدنی ها است. این اسید به غذاهای خشک مانند نمک های چاشنی، پودرهای طعم دهنده و تنقلات ترد نیز اضافه می شود. اسید سیتریک آبدار به عنوان یک نگهدارنده مواد غذایی و تنظیم کننده pH نیز کارایی دارد.

در حالی که بسیاری از باکتری ها نمی توانند در یک محیط اسیدی رشد کنند، به عنوان یک افزودنی ضد میکروبی در محصولاتی مانند مربا، ژله، شیرینی ها و غذاهای کنسرو شده استفاده می شود. این ترکیب شیمیایی اغلب هنگام تهیه پنیر برای بهبود فرآیند رسیدن استفاده می شود.

اسید سیتریک عمدتا به عنوان افزودنی برای مواد غذایی، کنسرو کردن، تمیز کردن سطوح، مراقبت از پوست، مراقبت از مو، پاک کننده ها و بخش های صنعتی استفاده می شود. در صنعت بیوتکنولوژی و داروسازی نیز این ترکیب شیمیایی برای غیرفعال کردن لوله‌ های فرآیند با خلوص بالا استفاده می ‌شود.

عوارض جانبی اسید سیتریک آبدار

این ترکیب شیمیایی فواید بسیاری زیادی برای صنایع و همچنین سلامت انسان دارد. اما مصرف بیش از حد آن، ممکن است عوارض جانبی مانند پوسیدگی دندان، اسیدی شدن معده، بی حسی، انقباض عضلات یا گرفتگی را برای شما در پی داشته باشد. مصرف اسید سیتریک آبدار توسط سازمان غذا و دارو آمریکا ایمن در نظر گرفته شده است. این اسید به طور طبیعی تقریبا در تمام اشکال زندگی وجود دارد و مقدار اضافی به آسانی متابولیزه شده و از بدن دفع می شود.

قرار گرفتن در معرض این اسید به صورت خشک یا محلول های غلیظ، می تواند باعث بروز مشکلاتی مانند تحریک پوست یا چشم شود. هنگام کار با این ترکیب شیمیایی از وسایل محافظت شخصی مانند ماسک، دستکش و عینک استفاده کنید.